PARTYCYPACJE SPOŁECZNE DOT. PROJEKTU ZAGOSPODAROWANIA Koszar Dragonów w Olsztynie
Zagospodarowanie terenu w rejonie Koszar Dragonów w Olsztynie – partycypacja i aktywizacja społeczna
Koszary Dragonów w Olsztynie to jeden z kluczowych obiektów historycznych miasta, łączący dziedzictwo militarne z potencjałem rewitalizacyjnym. Ze względu na strategiczną lokalizację w centrum, przestrzeń ta może pełnić istotne funkcje społeczne, kulturalne i rekreacyjne. Celem projektu jest stworzenie nowoczesnej, funkcjonalnej przestrzeni, która zachowa unikalny charakter historyczny Koszar Dragonów, ale jednocześnie będzie odpowiadać na potrzeby współczesnych użytkowników. Aby projekt był jak najbardziej trafny i zgodny z oczekiwaniami mieszkańców, przeprowadzono proces partycypacji społecznej, który miał na celu zaangażowanie mieszkańców, oraz innych interesariuszy w proces projektowania.
Idea placemakingu
Placemaking wywodzi się z przekonania, że wartość miejsca jest konstruowana w procesie interakcji społecznych. Miejsce to uczłowieczona przestrzeń, mająca swoją nazwę, odróżniająca się od innych zarówno przez swoją materialność, jak i aspekty niematerialne. Czynnikami kształtującymi tożsamość miejsca są między innymi opowieści o dawnych funkcjach, czy mieszkańcach, którzy odegrali ważną rolę w przeszłości.
Prowadząc partycypacje społeczne, należy pamiętać, że lokalna społeczność to nie tylko mieszkańcy danego obszaru, ale również wszyscy zainteresowani: prowadzący działalność gospodarczą w okolicy, czy osoby korzystające z obiektów i instytucji znajdujących się w pobliżu.
Projektowanie nowych funkcji to długofalowy proces, który wymaga wiedzy z różnych dziedzin i wieloaspektowego spojrzenia. Rolą architektów jest takie zinterpretowanie zebranych podczas spotkań informacji, aby projekt miejsca zgodny był z wizją wykreowaną przez lokalną społeczność.
Koszary Dragonów kiedyś i dziś
Koszary kawalerii w Olsztynie to obiekt, którego historia jest nierozerwalnie związana z militarnym dziedzictwem regionu. Powstały w latach 1884-1886 na Wzgórzu Soja. Były siedzibą 10. Wschodniopruskiego Pułku Dragonów, który został sformowany w Prusach Wschodnich i przez 15 lat stacjonował w Metz. Do Olsztyna przybył pięcioma pociągami witany uroczyście przez mieszkańców. Kompleks koszar wybudowano w czasie niespełna dwóch lat. Obejmował on stajnie otaczające cztery place ćwiczeń, sześć budynków mieszkalnych, zbrojownię, ujeżdżalnię, kantyny i kasyno oficerskie na wysokim brzegu Łyny. Teren nie był ogrodzony, ale strzegły go patrole. Służba w kawalerii stanowiła domenę elit. Oficerowie najczęściej wywodzili się z arystokracji, szeregowi zgłaszali się ochotniczo. Pierwsze miejsce w pragmatyce służby zajmowały konie. Liczyły się bardziej niż ludzie, obejmowały je szczegółowe, bezwzględnie przestrzegane codzienne procedury czyszczenia, karmienia i zabiegów zdrowotnych, a służba stajenna żołnierzy pochłaniała więcej czasu niż strzelanie, fechtunek czy manewry w polu. W 1945 r. obszar został podpalony przez żołnierzy Armii Czerwonej, na skutek czego zniszczeniom uległa znaczna część budynków. Po II Wojnie Światowej koszary stopniowo zaczęto przekształcać w magazyny. Brak dbałości o ich stan i prowizoryczne przebudowy doprowadziły do licznych zniszczeń, w tym pożarów, które wielokrotnie wybuchały w obiektach. W 2000 r kompleks obejmujący 26 budynków wpisano do rejestru zabytków.
Niestety, obecnie obszar Koszar pomimo bogatej przeszłości, wartości kulturowej i historycznej ulega na przestrzeni lat stopniowej degradacji, niszczeniu i wyłączeniu z życia społecznego oraz kulturalnego miasta. Na historycznych dziedzińcach znajdują się samochody, budynki garażowe niezwiązane z historyczną zabudową. Na zdegradowanie terenu wpływają również stojące przedmioty właścicieli firm bądź magazynów i kontenery na śmieci. Częściowo dziedzińce porośnięte są chaszczami i pokryte nierównym utwardzeniem powierzchni.
Zabytkowe budynki w coraz większym stopniu stają się pustostanami wymagającymi prac budowlanych. W części z nich znajdują się magazyny lub prywatne firmy a przestrzeń wokół jest w większości zaniedbana, niedostosowana bądź niedostępna. Widoczne są też liczne ślady wandalizmu, negatywnej ingerencji bądź zaniedbania zabytkowej tkanki.
Przebieg partycypacji
Proces partycypacji społecznej dotyczącej Koszar Dragonów w Olsztynie, realizowany w okresie od grudnia 2024 r. do marca 2025 r., składał się z warsztatów, spotkań w punkcie informacyjno-konsultacyjnym, spaceru badawczego oraz ankiety, które pozwoliły na zbieranie opinii i aktywne włączenie społeczności w kształtowanie projektu.
Punkt Informacyjno-Konsultacyjny.
Celem tych spotkań było zaprezentowanie ogólnych informacji na temat projektu oraz zebranie opinii i sugestii od mieszkańców oraz innych zainteresowanych stron. Punkt miał charakter informacyjny, ale umożliwiał także indywidualne konsultacje. Aby zorganizować te spotkania, przygotowano materiały informacyjne, takie jak ulotki, plakaty i koncepcje, które były dostępne przez cały okres trwania punku. Eksperci zajmujący się projektem byli obecni, aby odpowiadać na pytania uczestników. W trakcie spotkań zbierano opinie i uwagi od osób odwiedzających Punkt – za pomocą szkiców na mapach z obszarem opracowania, ankiet lub rozmów. Dodatkowo, umożliwiono także wysyłanie opinii poprzez ankiety online.
Spacer Badawczy
Głównym celem spaceru było zebranie opinii na temat przestrzeni Koszar Dragonów poprzez bezpośrednią interakcję z terenem. Tego typu aktywne podejście pozwala na uzyskanie szczegółowych uwag na temat przestrzeni, takich jak jej dostępność, bezpieczeństwo czy estetyka. Aby dobrze przygotować się do spaceru, zapewniono uczestnikom ulotki z mapą terenu i szczegółowym opisem każdego przystanku.
Uczestnicy zostali również poinformowani o celu spaceru i o tym, jakiego rodzaju uwagi warto zgłaszać. Podczas spaceru omawiano różne aspekty przestrzeni, a uczestnicy dzielili się swoimi spostrzeżeniami i propozycjami dotyczącymi poprawy przestrzeni. Zbierane były uwagi na miejscu, a rozmowy i dyskusje pozwoliły na sformułowanie wspólnych pomysłów.
Warsztaty i otwarte spotkania
Celem tych warsztatów było wspólne opracowywanie kluczowych zagadnień związanych z projektem. Spotkania miały na celu wypracowanie konkretnych rozwiązań, które uwzględniałyby potrzeby i opinie społeczności lokalnej. W trakcie warsztatów uczestnicy mieli okazję aktywnie wyrażać swoje opinie i pomysły na temat projektu. Aby zapewnić efektywną pracę, uczestnikom udostępniono materiały warsztatowe, takie jak podkłady z mapą do szkicowania, analizy zieleni i dróg, miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego.
Moderatorzy pomagali w prowadzeniu dyskusji, a także udzielali wskazówek, jak efektywnie analizować i wypracowywać pomysły. W trakcie warsztatów zbierano sugestie dotyczące konkretnych aspektów projektu, a uczestnicy pracowali nad mapami, tworzyli plany i zgłaszali propozycje zmian, które były później analizowane.
Wizja społeczności
Większość uczestników partycypacji społecznej wyraźnie podkreśla, że teren Koszar powinien przejść kompleksową rewitalizację, która sprawi, że stanie się on reprezentacyjną częścią miasta. Przekształcenie obszaru w przestrzeń zdominowaną przez sztukę i kulturę, z miejscami do organizowania wydarzeń artystycznych, koncertów, wystaw czy innych aktywności twórczych, jest kluczowym elementem oczekiwań.
Społeczność lokalna postuluje, by Koszary stały się miejscem wielofunkcyjnym, które łączyłoby różne formy aktywności – od rekreacji po kulturę. Przestrzeń ta powinna sprzyjać nie tylko aktywności fizycznej, ale także społecznej, stając się centrum kulturalnym, w którym odbywać się będą wydarzenia artystyczne, warsztaty, a także koncerty.
W ramach rewitalizacji oczekuje się zachowania i rozwinięcia przestrzeni zielonych. Skwery, ogrody, fontanny, ławki oraz inne elementy małej architektury mają nie tylko upiększyć teren, ale także stworzyć atmosferę sprzyjającą relaksowi i spotkaniom społecznym, integrując w ten sposób naturę z aktywnościami kulturalnymi.
Uczestnicy partycypacji społecznej zwracają uwagę na potrzebę poprawy infrastruktury, aby teren Koszar stał się bardziej dostępny i funkcjonalny. Oczekuje się nowych przystanków autobusowych, parkingów, a także rozbudowy ścieżek pieszych i rowerowych, co poprawiłoby komfort użytkowników i umożliwiło łatwiejszy dostęp do wydarzeń kulturalnych i artystycznych.
Choć dominują oczekiwania związane z kulturą i sztuką, nie zapomniano o zachowaniu tradycji i tożsamości Koszar. Istnieje silne poparcie dla pozostawienia w tej lokalizacji klubu sportowego Arrachion Olsztyn, a także dostosowania przestrzeni do potrzeb sportowców, np. poprzez tworzenie miejsc do treningu na świeżym powietrzu. W ten sposób Koszary miałyby łączyć funkcje kulturalne z potrzebami sportowymi.
Partycypacja społeczna jako klucz do sukcesu
Warsztaty realizowane w ramach partycypacji społecznej, stworzyły platformę do kreatywnej, ale i praktycznej pracy nad zagospodarowaniem przestrzennym. Uczestnicy, dzięki wsparciu ekspertów oraz pracy w grupach roboczych, opracowali własne koncepcje uwzględniające wiele kluczowych aspektów. Dzięki wymianie pomysłów, analizy wymogów regulacyjnych oraz dostępowi do odpowiednich narzędzi i materiałów pomocniczych, uczestnicy byli w stanie opracować kompleksowe koncepcje, które mogłyby stanowić solidną podstawę do realizacji w przyszłości. Warsztaty pozwoliły na zrozumienie wieloaspektowości procesu projektowego oraz wyzwań związanych z wdrażaniem planów zagospodarowania przestrzennego.
Proces partycypacji społecznej w projekcie zagospodarowania Koszar Dragonów w Olsztynie okazał się kluczowy dla zrozumienia potrzeb i oczekiwań mieszkańców oraz najemców. Dzięki aktywnemu udziałowi społeczności, projekt będzie lepiej dopasowany do ich wymagań i realiów, co pozwoli na jego skuteczną realizację.
Zachęcamy do obejrzenia relacji ze spaceru badawczego, który ukazał się w TVP OLSZTYN oraz RADIO OLSZTYN
https://gazetaolsztynska.pl/artykul/koszary-dragonow-w-olsztynie-n2049546
https://gazetaolsztynska.pl/artykul/koszary-dragonow-zabytkowy-n1627615
https://gazetaolsztynska.pl/artykul/olsztynianie-wypowiedzieli-n1628627
https://gazetaolsztynska.pl/artykul/nowa-propozycja-lokalizacji-n2185081
https://olsztyn.tvp.pl/85498257/koszary-dragonow-w-olsztynie
https://olsztyn.tvp.pl/85498256/pomysly-na-koszary-konsultacje-spoleczne
https://olsztyn.tvp.pl/83095976/rewitalizacja-koszar-dragonow-zawarto-umowe
https://olsztyn.tvp.pl/85352660/co-z-koszarami-dragonow-warsztaty-dla-mieszkancow
